Hou koers

Is die SA ekonomie besig om werkgeleenthede te skep of te verloor? Die antwoord op dié vraag hang af van watter statistieke jy bestudeer. Die oorkoepelende prentjie kan nogal verwarrend wees omdat daar twee stelle data vir indiensneming is.

Die twee stelle statistieke is die Quarterly Employment Statistics (QES) en die Quarterly Labour Force Survey (QLFS). Die QES is ’n opname onder maatskappye en dek net formele indiens-neming buite die landbousektor. Die QLFS is ’n opname onder huishoudings en sluit die informele sektor in.

Volgens die QES het die aantal mense in diens in die formele nielandbousektor van die SA ekonomie van Desember 2010 tot Maart vanjaar met ongeveer 47 000 toegeneem. Dit is die jongste beskikbare syfers. Dis deur sommige ekonome aangegryp as bewys van ’n ommeswaai in die arbeidsmark nadat die ekonomie uit die resessie getree het.

Maar die QLFS toon dat die SA ekonomie in die eerste kwartaal 14 000 werkgeleenthede verloor het. Dit maak sin, aangesien seisoenale werkgeleenthede in die Desember-feestyd weggeval het. Die werkloosheidskoers het ook tussen die vierde kwartaal van 2010 (24%) en die eerste kwartaal van 2011 (25%) met ’n persentasiepunt gestyg. Dit maak ook sin, want skoolverlaters en gegradueerdes tree aan die begin van die jaar tot die arbeidsmark toe op soek na werk.

Oor ’n jaar beskou, is die prentjie effens minder troosteloos as wat die QLFS vir die eerste kwartaal aandui. Dit toon dat daar van die eerste kwartaal van 2010 tot die eerste kwartaal van vanjaar ’n toename van 42 000 in die aantal werkende mense in die ekonomie was. Maar hier verskil dit ook van die QES, wat ’n wesenlik groter toename van 212 000 werknemers toon.

Die punt is dat as jy die beste prentjie van ’n toename in werkgeleenthede wil kry, dan gebruik jy die QES. Min mense let egter daarop dat die werklike aantal mense in SA wat as werkend aangedui word, laer is in die QES – ongeveer 8,3 miljoen mense in diens – teenoor ongeveer 13 miljoen in die QLFS.

Die gevaar van twee opnames is dat mense die toenames in die QES neem en dit gebruik om uitsprake te lewer oor die ekonomie se vermoë om werkgeleenthede te skep. Daar is egter growwe anomalieë: Volgens die QES was daar ’n jaarlikse toename van 54 000 werknemers in die kategorie finansiële bemiddeling, versekering, eiendom en sakedienste, terwyl die QLFS ’n verlies van 50 000 werkgeleenthede in die finansiële sektor meld.

Omdat die QLFS die werkloosheidskoers aandui en indiensneming wyer meet, is dit beslis die beste opname. Maar dit verhinder nie sommige ekonome om te veel aandag aan die QES te gee nie, en dit sluit die Reserwebank in.

In die bank se jongste kwartaalblad gebruik hy syfers tot die vierde kwartaal van 2010 van die QES in ’n ontleding van tendense in indiens-neming. Dis opvallend dat hy nie van die QLFS melding maak nie, hoewel hy ander bronne van inligting oor indiensneming meld, soos Kagiso se aankopebestuurdersindeks en koerantadvertensies vir poste.

Die Reserwebank maak ook gebruik van ’n seisoensaanpassing en annualisering van die indiensnemingsyfers. Dis dalk sinvol vanuit ’n puristiese ekonomiese perspektief, maar intuïtief het ’n mens eenvoudig nie die gevoel van wat ’n seisoensaangepaste en geannualiseerde pos is nie. Dis nie “regte” werkgeleenthede nie; dis die getal werkgeleenthede wat sou bestaan het as tendense in die betrokke kwartaal ’n jaar lank sou voortbestaan. Hoe bruikbaar is dit vir die ontleding van die werkmark in ’n land waar werklose mense regte mense is en nie seisoensaangepaste en geannualiseerde statistieke nie?

Die Reserwebank sê: “In die geheel het formele indiensneming in die nielandbousektor in die vierde kwartaal van 2010 teen ’n seisoensaangepaste en geannualiseerde koers van 3,2% toegeneem, gelyk aan nagenoeg 64 700 nuwe werkgeleenthede”.