Hou koers

ANC-beleid: ’n Poging om opsigtelike verbruik te beperk, gaan terugbyt.

MENS wonder of die president van die ANC-jeugliga, Julius Malema, die ANC se jongste ekonomiese beleidsbesprekingsdokument wat vir die vergadering van die nasionale algemene raad opgestel is, gelees het. Hy moet dit doen, want dit sal hom twee keer laat dink voordat hy sy Armani-jeans aantrek en Moët-sjampanje drink.

Want dié dokument meld meer as een keer dat dit nodig is om “opsigtelike verbruik” te ontmoedig.

In die inleiding word gesê om ongelykheid reg te stel, sal daar programme ingestel moet word wat onder meer “in die algemeen meer billike inkomsteverspreiding aanmoedig, ook deur uitvoerende hoofde se inkomste en die opsigtelike gebruik van weelde-artikels te beperk”.

Later, in die afdeling onder die opskrif “’n Groeipad vir volhoubare werk”, meld die dokument ’n paar dinge en voeg dan by: “… die ontmoediging van opsigtelike verbruik deur die rykes”.

Mens wonder hoe dié ANC-beleidsvoorstel gaan werk. Hef jy belasting op Mercedes Benz’e? Verhoog jy invoerregte op Armani-klere? Verbied jy die invoer van Moët?

Mens hoop maar dit is net een van die elemente op die wenslysie in die besprekingsdokument. As mense geld het, hou hulle daarvan om lekker te lewe.

Die ANC word geprys omdat hy in die besprekingsdokument erkenning verleen aan die belangrikheid daarvan om ’n winsgewende sakesektor te bevorder. Die dokument lui: “Om ’n kapitalistiese ekonomie te laat slaag, moet die staat die sakesektor winsgewend genoeg hou.” Daar word ook melding gemaak van die verlaging van die koste om in SA sake te doen. Dit klink dalk voor die hand liggend, maar vir sommige kommentators was dit stof tot dankbaarheid. Die probleem is egter dat dit nie met die ontmoediging van opsigtelike verbruik en ’n inkomstebeperking op uitvoerende hoofde strook nie.

Mens wonder hoe die “beperking van die inkomste van uitvoerende hoofde” sal werk. Dit sal oormatige ingryping in die mark vereis en dit is moeilik om te sien dat dit sal gebeur sonder ’n mate van steun van uitvoerende hoofde. Pravin Gordhan, minister van finansies, en Gill Marcus, president van die Reserwebank, het hulle al sterk uitgelaat teen die groot verdienste van top- uitvoerende hoofde, maar het nog nie ingryping aan die hand gedoen om dit te voorkom nie.

Die groot inkomste van uitvoerende hoofde is ’n neweproduk van ’n kapitalistiese samelewing. Dit is die aandeelhouers se taak om te verseker dat hulle nie te veel verdien nie. In ’n onlangse voorbladartikel in Finweek oor die besoldiging van uitvoerende hoofde as persentasie van wesensverdienste is bevind dat dit nie buitensporig is nie. Die feit is dat as die ANC ’n winsgewende sakesektor wil hê, soos hy sê, sal hy hoogs besoldigde uitvoerende hoofde moet aanvaar, want sterk vaardighede vereis groot belonings.

Baie mense vind dit egter moreel verwerplik in ’n samelewing met sulke hoë vlakke van ongelykheid. Soos die besprekingsdokument lui: “Ondanks redelike groei bly die ekonomie uiters onbillik, met die hoogste werkloosheidskoers van alle middelinkomstelande. Die rykste 10% huishoudings ontvang meer as 40% van die nasionale inkomste vergeleke met net meer as 30% in die meeste hoërmiddelinkomstelande en die vinnig groeiende ekonomieë van Asië. SA is steeds een van die onbillikste lande ter wêreld.”

Die ANC kan nie uitvoerende hoofde se inkomste beperk sonder om chaos te veroorsaak nie. Wat hy wel kan doen, is om morele druk op uitvoerende hoofde te plaas om hulle meer bewus te maak van die werklikheid van die land waarin hulle woon. Niemand sê hul besoldiging moet drasties verminder word nie, maar die een of ander gebaar van die sakesektor in dié verband kan vir SA se gespanne arbeidsverhoudinge voordelig wees. Ongelykheid sal egter nog lank in SA ’n lewensfeit wees, totdat meer mense die vaardighede het om groter besoldiging te regverdig.