Breë bemagtiging met aandele

DIE DIREKTEURE van maatskappye wat op die JSE genoteer is, het dit vandeesweek kalm gevat en transaksies van net R35 miljoen beklink. Eintlik nie eens soveel nie, want R10,5 miljoen daarvan was opsies wat uitgeoefen is toe die vestigende aandele verkoop is.

By die selfoonoperateur MTN was direkteure met Santie Botha aan die voorpunt verantwoordelik vir transaksies van R8 miljoen. Hulle het opsies in ontvangs geneem wat in 2006 ingevolge die maatskappy se aansporingsprogramme toegeken is, en die aandele onmiddellik weer verkoop. Botha en haar kollegas het hul aandele verkoop ’n dag nadat die maatskappy gunstige resultate vir die ses maande tot Junie uitgereik het en op dieselfde dag as wat die maatskappy se aandeelhouers MTN se jongste SEB-transaksie goedgekeur het.

Die transaksie, waarvan die waarde op R8,1 miljard gestel word, bied aandele gelykstaande met 4% van die maatskappy se uitgereikte aandele aan die voorheen benadeelde publiek teen ’n aanvanklike kontantuitleg van 2 000c per MTN-aandeel. Dit vergelyk uiters goed met die markwaarde van R122,90 by die skryf hiervan (ofskoon die begunstigdes ses jaar moet wag voordat hulle hul aandele kan verkoop).

Met sy swart eienaarskap reeds “baie hoog” op 29%, vermy MTN met sy jongste bemagtigingspoging weer die nare gewoonte om net enkele swart mense te verryk (soms geheel en al deur diefstal en korrupsie), deurdat hy die publiek nooi om net R2 000 vir hul aandele te betaal en dit duidelik te stel dat voorkeur aan die laagste waardes gegee sal word wanneer aandele toegewys word. Dié wat MTN se doen en late die afgelope 16 jaar dopgehou het, sou niks anders verwag het nie.

Onder die topvyf op die JSE wat markkapitalisasie betref, het MTN twee swart mans aan die stuur wat nog nooit ’n staatstender gewen het om in die sakewêreld vooruit te kom nie (wat nie sê dat hul politieke statuur hulle nie gehelp het nie). Vanweë sy geskiedenis van staatsbesit (deur Telkom) was Vodacom, MTN se grootste mededinger, die selfoonverskaffer van voorkeur vir staatsdepartemente en byna alle staatsbeheerde maatskappye. Vakbonde het net gedreig om uit protes na ander selfoonverskaffers oor te skakel toe Vodacom in 2009 op sy eie sy weg na die mark gebaan het. Maar Phuthuma Nhleko en Cyril Ramaphosa, onderskeidelik uitvoerende hoof en voorsitter, en hul spanne het stilweg voortgegaan om ’n multinasionale koninkryk op te bou met die maatskappy se wortels stewig in sy tuismark en bemagtigingsherkoms veranker.

Die voorheen benadeelde aandeelhouers skakel ook op die regte tyd in wat betref die maatskappy se vooruitsigte vir verdienste en dividende (nadat sy skuld van ’n geraamde R5 miljard afbetaal is).

“MTN beoog om sy totale jaarlikse dividenduitkering te verhoog tot 40% van die aangepaste wesensverdienste per aandeel vir die volle jaar,” het die maatskappy met die bekendmaking van die tussentydse dividend van 151c per aandeel gesê. Dit het met die besef gepaardgegaan dat die geleenthede om op groot skaal uit te brei, moontlik uitgeput is, veral met dié dat selfoonoperateurs hul weg deur ingewikkelde staatsbelange moet baan wanneer hulle oorgrenstransaksies beding. Hoewel die groter dividenduitkering die maatskappy se groeivooruitsigte beperk, sal dit die terugbetaling van sy skuld van R5 miljard verhaas en vir die SEB-begunstigdes opbrengste lewer.